Wyka i obornik nie są zamiennikami jeden do jednego. Wyka wiąże azot z powietrza dzięki współpracy z bakteriami żyjącymi na jej korzeniach, a część tego azotu może służyć kolejnej uprawie. Obornik wnosi na pole azot już zawarty w nawozie, a wraz z nim inne składniki pokarmowe i materię organiczną. Jeśli planujesz zmianowanie i możesz wysiać bobowate, wyka pomaga ograniczyć zapotrzebowanie na nawożenie następnej rośliny. Jeśli chcesz jednocześnie dostarczyć składników i materii organicznej, warto rozważyć obornik. W praktyce oba rozwiązania mogą się uzupełniać, pod warunkiem że uwzględnisz je w jednym bilansie nawożenia.
Skąd bierze się azot po wyce?
Wyka należy do roślin bobowatych. Na jej korzeniach rozwijają się brodawki, w których bakterie wiążą azot atmosferyczny. Roślina wykorzystuje go do wzrostu, dlatego nie potrzebuje pobierać całego niezbędnego azotu z gleby. Podobny mechanizm działa u grochu, łubinu, koniczyny i lucerny.
Ilość związanego azotu nie jest stałą cechą każdej uprawy bobowatych. Zależy między innymi od gatunku, warunków glebowych, klimatu i sposobu prowadzenia uprawy. Dla różnych bobowatych podaje się zakres od poniżej 50 do ponad 200 kg azotu na hektar rocznie. Nie jest to jednak gotowa dawka azotu dla następnej rośliny ani wynik, który można bezpośrednio przypisać każdemu zasiewowi wyki.
Znaczenie ma także to, co stanie się z biomasą. Gdy rośliny lub ich resztki pozostają na polu, zawarty w nich azot wraca do obiegu glebowego. Staje się dostępny dla kolejnej uprawy stopniowo, w miarę rozkładu materii organicznej. Jeśli znaczną część biomasy zbierzesz i wywieziesz, część związanego azotu opuści pole wraz z plonem. Dlatego korzyść dla rośliny następczej zależy nie tylko od samego wysiewu wyki, lecz również od sposobu jej wykorzystania.
Kiedy wyka ma największy sens w zmianowaniu?
Wyka jest dobrym wyborem, gdy chcesz włączyć roślinę bobowatą do następstwa upraw i zaplanować nawożenie z myślą o kolejnej roślinie. Jej wartość nie sprowadza się do pytania, ile azotu zawiera masa zielona w dniu przyorania. Liczy się również efekt przedplonu: roślina następcza może korzystać ze składników uwalnianych z pozostawionych resztek, a uprawa bobowatej przerywa następstwo roślin o podobnych wymaganiach.
Skalę możliwej korzyści pokazuje przegląd 29 europejskich doświadczeń polowych. Po uprawie roślin strączkowych dawkę azotu dla kolejnej uprawy można było ograniczyć o 23–31 kg N/ha bez utraty potencjału plonowania. Zboża uprawiane po strączkowych plonowały zwykle o 0,5–1,6 t/ha lepiej niż po zbożach. Są to wyniki dotyczące roślin strączkowych jako przedplonu, nie obietnica takiego samego efektu po każdej uprawie wyki. Przy planowaniu dawki dla konkretnego pola trzeba uwzględnić przebieg sezonu, ilość pozostawionej biomasy i pozostałe źródła azotu.
Wyka może więc ograniczyć potrzebę dostarczenia azotu z zewnątrz, ale nie zwalnia z oceny potrzeb następnej uprawy. Sam fakt, że na polu rosła bobowata, nie mówi jeszcze, ile azotu będzie dostępne wtedy, gdy kolejna roślina zacznie go intensywnie pobierać.
Co daje obornik oprócz azotu?
Obornik działa inaczej niż wyka: nie wiąże nowego azotu z powietrza, lecz przenosi na pole składniki zawarte w nawozie naturalnym. Dostarcza azot, fosfor, potas oraz materię organiczną. To ważne, gdy celem jest nie tylko zasilenie uprawy azotem, ale też uwzględnienie pozostałych składników w nawożeniu pola.
Średnio tona świeżego obornika zawiera około 5 kg azotu; dla obornika bydlęcego podaje się orientacyjnie 5–6 kg N/t. Takie wartości pomagają we wstępnym planowaniu, lecz rzeczywista zawartość składników może się różnić między partiami. Zależy między innymi od rodzaju obornika i jego składu. Jeśli od wyniku obliczeń zależy dawka na pole, najpewniejszą podstawą jest analiza konkretnego nawozu.
Trzeba też rozróżnić azot całkowity od azotu dostępnego dla roślin w danym sezonie. Część azotu z obornika uwalnia się stopniowo podczas rozkładu materii organicznej. Z tego powodu obliczenie „tony razy kilogramy azotu w tonie” mówi, ile azotu wniesiono łącznie, ale nie określa dokładnie, ile roślina pobierze w pierwszym roku. Znaczenie mają skład nawozu oraz termin i sposób jego zastosowania.
Jak obliczyć dawkę obornika, żeby nie przecenić jego działania?
W opracowaniach rolniczych pojawiają się orientacyjne dawki obornika rzędu 25–30 t/ha. Przy założeniu średniej zawartości 5 kg N w tonie oznaczałoby to wniesienie około 125–150 kg azotu całkowitego na hektar. Przykładowo 30 t/ha pomnożone przez 5 kg N/t daje 150 kg N/ha. To proste wyliczenie jest punktem wyjścia do bilansu, a nie uniwersalnym zaleceniem zastosowania 30 ton na każdym polu.
Przy planowaniu trzeba uwzględnić także przepisy. W Polsce roczna dawka nawozów naturalnych wykorzystywanych rolniczo nie może zawierać więcej niż 170 kg azotu w czystym składniku na hektar użytków rolnych. Jeśli stosujesz więcej niż jeden nawóz naturalny, do oceny tego limitu uwzględniasz azot wnoszony z nimi łącznie. Azotu związanego przez rosnącą wykę nie należy natomiast utożsamiać z dawką obornika; oba źródła trzeba rozpatrywać zgodnie z ich odmiennym działaniem.
Sama zgodność z limitem nie przesądza jeszcze, że dawka jest odpowiednia dla uprawy. Pole może otrzymywać azot również z innych źródeł, a roślina następcza może korzystać z efektu bobowatego przedplonu. Z drugiej strony azot całkowity z obornika nie staje się dostępny w całości od razu. Dobrze dobrana dawka wynika więc z potrzeb uprawy i bilansu składników, nie z jednej średniej liczby w tabeli.
Wyka czy obornik – co wybrać na konkretne pole?
Najłatwiej podjąć decyzję, zaczynając od celu. Jeśli szukasz sposobu na wprowadzenie bobowatej do płodozmianu i ograniczenie zapotrzebowania na azot w kolejnej uprawie, przemawia to za wyką. Jeśli pole potrzebuje również innych składników pokarmowych i dopływu materii organicznej, obornik może lepiej odpowiadać na ten cel. Nie trzeba wybierać wyłącznie jednej drogi: można uprawiać bobowate i stosować obornik w gospodarstwie, o ile dawki wynikają z potrzeb pól, a nie są planowane niezależnie od siebie.
Przed decyzją warto sprawdzić trzy rzeczy:
- Następstwo upraw: po wyce uwzględnij możliwy efekt przedplonu przy ustalaniu nawożenia kolejnej rośliny.
- Skład obornika: jeśli to możliwe, oprzyj dawkę na analizie konkretnej partii, a średnie wartości traktuj orientacyjnie.
- Cały bilans azotu: policz azot wnoszony z nawozami naturalnymi, sprawdź obowiązujący limit i weź pod uwagę pozostałe źródła składnika.
Największym błędem byłoby potraktowanie wyki jako gwarancji określonej dawki azotu albo obornika jako nawozu o zawsze identycznym składzie. Pierwsza pracuje przede wszystkim w ramach zmianowania i obiegu resztek roślinnych, drugi wnosi składniki, których ilość można oszacować i zbadać. Wybór między nimi zależy od tego, czego potrzebuje uprawa i ile azotu już znajduje się w planie nawożenia.
Przeczytaj również:
- https://24dziennik.pl/najlepsze-materialy-zapewniajace-komfort-w-odziezy/
- http://24dziennik.pl/w-trosce-o-siebie-na-dlugich-podrozach-kluczowe-strategie-i-nawyki/
- https://24dziennik.pl/jak-stworzyc-przytulny-ogrod-z-drewnianym-domkiem/
- https://24dziennik.pl/objawy-zbyt-wysokiej-cieploty-u-niemowlat-ktore-latwo-przeoczyc/
- https://24dziennik.pl/eklektyczna-sypialnia-praktyczne-inspiracje/
- https://24dziennik.pl/zabudowa-tarasu-krok-po-kroku-poradnik-dla-inwestora/
- https://24dziennik.pl/drewniane-belki-czy-profile-aluminiowe-co-lepiej-sprawdzi-sie-przy-zadaszeniu-tarasu/
- https://24dziennik.pl/siarka-w-codziennej-pielegnacji-twarzy-zalety-i-mozliwe-pulapki/